{"id":1272,"date":"2025-06-28T18:25:13","date_gmt":"2025-06-28T18:25:13","guid":{"rendered":"https:\/\/skryptorium.org\/?p=1272"},"modified":"2026-03-17T15:29:04","modified_gmt":"2026-03-17T15:29:04","slug":"wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/","title":{"rendered":"Wojna Siedmioletnia i obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu: historia, znaleziska i ich znaczenie"},"content":{"rendered":"

206 guzik\u00f3w, 170 kul muszkietowych i pocisk\u00f3w, 23 klamry\/okucia, 4 kule armatnie i od\u0142amki, w tym po\u0142\u00f3wka pocisku z sekretnej haubicy Szuwa\u0142owa, do tego: monety, przedmioty osobiste, odznaki grenadierskie, cz\u0119\u015bci karabinu i wiele przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re jednoznacznie wskazuj\u0105 na odnalezienie \u015blad\u00f3w po obozowisku \u017co\u0142nierzy z czas\u00f3w Wojny Siedmioletniej – to efekt trzymiesi\u0119cznych zaledwie dzia\u0142a\u0144 w poszukiwaniu \u015blad\u00f3w tego konfliktu w powiecie ko\u0142obrzeskim.<\/strong><\/p>\n

Odrobina historii:<\/strong><\/p>\n

Wojna Siedmioletnia to konflikt zbrojny, kt\u00f3ry tak naprawd\u0119 mia\u0142 zasi\u0119g globalny, nazywany dzi\u015b cz\u0119sto ju\u017c nawet pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Prusy, kt\u00f3rych kr\u00f3lem by\u0142 Fryderyk II Wielki, nazywaj\u0105cy siebie „pierwszym s\u0142ug\u0105 pa\u0144stwa”, rozbudowa\u0142 swoj\u0105 armi\u0119, czuj\u0105c zagro\u017cenie now\u0105 wojn\u0105. Mia\u0142 zreszt\u0105 ku temu powody, a trzy najwa\u017cniejsze \u00a0nosi\u0142y imiona damskie. Pierwszym z nich by\u0142a cesarzowa Austrii Maria Teresa, roszcz\u0105ca sobie prawa do odzyskania \u015al\u0105ska. Drug\u0105 – caryca Rosji El\u017cbieta, kt\u00f3ra nienawidzi\u0142a pa\u0144stwa pruskiego. Wed\u0142ug historyk\u00f3w trzeci\u0105 siln\u0105 kobiet\u0105, kt\u00f3ra zagra\u017ca\u0142a Fryderykowi, by\u0142a metresa Ludwika XV, Madame de Pompadour \u2013 zainteresowanych odsy\u0142amy do portalu histmag.pl, gdzie ta historia jest znacznie szerzej om\u00f3wiona (link na ko\u0144cu materia\u0142u).<\/p>\n

Niemniej – nie zag\u0142\u0119biaj\u0105c si\u0119 w zawi\u0142e pocz\u0105tki konfliktu, warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce od 1 maja 1756 roku, po podpisaniu trzech konwencji wersalskich, Austria na nowo sprzymierzona by\u0142a z Rosj\u0105. Panuj\u0105ca w\u00f3wczas caryca El\u017cbieta obiecywa\u0142a Habsburgom wys\u0142anie 80 tys. armii nie tylko w razie bezpo\u015bredniego konfliktu prusko-austriackiego, lecz tak\u017ce w razie ataku Fryderyka na Polsk\u0119 lub Saksoni\u0119. Do tego uk\u0142adu przyst\u0105pi\u0142a tak\u017ce Saksonia – za spraw\u0105 Henryka Br\u00fchla, pierwszego ministra kr\u00f3la Augusta III Sasa. Austria mia\u0142a odzyska\u0107 \u015al\u0105sk, Francja uzyska\u0107 austriackie Niderlandy, Rosja Prusy Wschodnie, Saksonia: Magdeburg. Fryderyk II, kr\u00f3l Prus, podejrzewa\u0142, \u017ce przeciwnicy chc\u0105 z\u0142ama\u0107 pot\u0119g\u0119 Prus, kt\u00f3r\u0105 tak pr\u0119\u017cnie zbudowa\u0142.\u00a0 Mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c dobrze rozbudowan\u0105 sie\u0107 szpiegowsk\u0105 – dzi\u0119ki czemu zna\u0142 noty dyplomatyczne, zw\u0142aszcza wiedzia\u0142o dzia\u0142aniach Br\u00fchla. Fryderyk II znany by\u0142 z niech\u0119ci do Polak\u00f3w, niech\u0119ci\u0105 darzy\u0142 r\u00f3wnie\u017c Augusta III, kt\u00f3ry przypomnijmy: b\u0119d\u0105c kr\u00f3lem polskim, by\u0142 r\u00f3wnie\u017c jednocze\u015bnie elektorem Saksonii. Wiedza od szpieg\u00f3w dotycz\u0105ca dzia\u0142a\u0144 przeciwnik\u00f3w pruskiego kr\u00f3la, do tego og\u00f3lna sytuacja kolonialna sprawi\u0142a, \u017ce Fryderyk II zadecydowa\u0142 o naje\u017adzie na Saksoni\u0119 bez wypowiedzenia wojny. 29 sierpnia 1756 roku wojska pruskie przekroczy\u0142y granic\u0119 z Saksoni\u0105.<\/p>\n

Armia saska, cho\u0107 dobrze przeszkolona, by\u0142a \u017ale przygotowana do dzia\u0142a\u0144 wojennych. Pozwoli\u0142o to bez problemu wojskom Fryderyka zaj\u0105\u0107\u00a0 niemal ca\u0142o\u015b\u0107 Saksonii, w tym stolic\u0119 Drezno. Prusacy wzi\u0119li do niewoli rodzin\u0119 kr\u00f3la Polski, uda\u0142o si\u0119 im r\u00f3wnie\u017c zaj\u0105\u0107 ca\u0142\u0105 dokumentacj\u0119 z kancelarii dyplomatycznej. Tu odnaleziono to, czego Fryderyk potrzebowa\u0142: dowody na dzia\u0142ania antypruskie Br\u00fchla i ca\u0142ej koalicji. Fryderyk ujawni\u0142 te dokumenty opinii publicznej, uzasadniaj\u0105c sw\u00f3j atak na Saksoni\u0119.<\/p>\n

W czasie, kiedy Sasi pr\u00f3bowali prowadzi\u0107 negocjacje, Br\u00fchl korespondowa\u0142 z austriackim feldmarsza\u0142kiem. 1 pa\u017adziernika pod Lovosicami na pograniczu sasko-czeskim dosz\u0142o do starcia armii pruskiej i austriackiej. Mimo silnego oporu austriackiej armii, starcie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 wycofaniem wojsk austriackich do Czech. 16 pa\u017adziernika armia Augusta III skapitulowa\u0142a. Kr\u00f3l Polski i pierwszy minister otrzymali pozwolenie na wyjazd do Rzeczpospolitej.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie ca\u0142y czas trwa\u0142a eksploatacja podbitej Saksonii. \u0141upem naje\u017ad\u017ac\u00f3w pad\u0142y oczywi\u015bcie i mennice – saska w Dre\u017anie i polskie w Lipsku i Gubinie. Miedzian\u0105 mennic\u0119 w Gubinie zamkni\u0119to, maszyny przewieziono do Drezna. Mennice: lipska i drezde\u0144ska kontynuowa\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107, oczywi\u015bcie na rzecz Fryderyka II. Przej\u0119tymi stemplami bito saskie i polskie monety. W tym momencie pojawia si\u0119 nazwisko Efraima<\/strong>. Ten berli\u0144ski przedsi\u0119biorca zaoferowa\u0142 200.000 talar\u00f3w za prawo wybicia w Lipsku miliona talar\u00f3w w polskich tynfach, sz\u00f3stakach i trojakach.\u00a0 W ten spos\u00f3b kr\u00f3l zarabia\u0142 krocie na prowadzenie wojny przez Prusy. W roku 1758 zezwoli\u0142 na uruchomienie w mennicy drezde\u0144skiej produkcji polskiej monety miedzianej z wykorzystaniem przej\u0119tych w Gubinie maszyn i stempli. Od lutego 1758 r. do maja 1759 r. w Dre\u017anie wybito monety o warto\u015bci ponad o\u015bmiu milion\u00f3w talar\u00f3w, wp\u0142acaj\u0105c za to prawie dwa i p\u00f3\u0142 miliona talar\u00f3w czynszu do pruskiej kasy pa\u0144stwowej.<\/p>\n

Jak podaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a, Efraim<\/strong>\u00a0musia\u0142 chyba by\u0107 przedsi\u0119biorc\u0105 szczeg\u00f3lnie aktywnym, bo przyj\u0119\u0142o si\u0119 ca\u0142y ten okres zako\u0144czony razem z wojn\u0105 siedmioletni\u0105, pokojem w Hubertsburgu w roku 1763, nazywa\u0107\u00a0efraimskim<\/strong>, a polskie monety Augusta III bite w pruskich mennicach \u2013 efraimkami.<\/strong>[1]<\/a><\/p>\n

29 stycznia 1757 Sejm Rzeszy, po wy\u0142\u0105czeniu z g\u0142osowania przedstawicieli Austrii, Prus i Saksonii, uchwali\u0142 Reichskrieg \u2014 wojn\u0119 Rzeszy z pa\u0144stwem Fryderyka w odpowiedzi na jego agresj\u0119 na cesarza oraz Saksoni\u0119. Do wojny przyst\u0105pi\u0142a Szwecja, maj\u0105c nadziej\u0119 na przej\u0119cie Pomorza.<\/p>\n

Latem 1757 roku do ataku na Prusy ruszy\u0142y wojska francuskie, szwedzkie i rosyjskie. Tego roku przysz\u0142y kr\u00f3l polski Stanis\u0142aw Poniatowski pos\u0142owa\u0142 w imieniu Augusta III w Petersburgu.<\/p>\n

Z najwi\u0119kszych bitew z pocz\u0105tk\u00f3w\u00a0 starcia, dzi\u015b nazywanego Wojn\u0105 Siedmioletni\u0105, wymieni\u0107 mo\u017cna np. bitw\u0119 pod \u00a0Gross J\u00e4gersdorf \u00a0(obecnie Czerniachowsk w Rosji), gdzie 30 sierpnia 1757 roku Rosjanie pokonali Prusak\u00f3w i zdobyli woln\u0105 drog\u0119 na Kr\u00f3lewiec. Caryca El\u017cbieta, przy poparciu Austrii, 31 grudnia 1757 roku og\u0142osi\u0142a wcielenie Prus wschodnich do Rosji, zachowuj\u0105c w tym regionie ca\u0142y aparat urz\u0119dniczy.<\/p>\n

\u0141\u0105cznie od 29 sierpnia 1756 do ko\u0144ca grudnia 1757 roku stoczono cztery du\u017ce bitwy (Praga, Kolin, Rossbach, Lutynia) i drugie tyle mniejszych. Wojna, kt\u00f3r\u0105 Fryderyk chcia\u0142 szybko zako\u0144czy\u0107, mia\u0142a jeszcze jednak troch\u0119 potrwa\u0107.[2]<\/a><\/p>\n

W tym czasie jednak caryca El\u017cbieta, wielka or\u0119downiczka wojny z Prusami, ci\u0119\u017cko zachorowa\u0142a. Sytuacj\u0119 komplikowa\u0142 fakt, \u017ce nast\u0119pca tronu, wielki ksi\u0105\u017c\u0119 Piotr, by\u0142 zwolennikiem Fryderyka Wielkiego.<\/p>\n

W kolejnym roku Fryderyk skupia si\u0119 na Rosjanach, kt\u00f3rzy przeszli przez terytorium Rzeczpospolitej i uderzyli w kierunku Nowej Marchii, podejmuj\u0105c obl\u0119\u017cenie Kostrzynia nad Odr\u0105. 25 sierpnia 1758 roku obie armie (36 tys. Prusak\u00f3w, 44 tys. Rosjan) zmierzy\u0142y si\u0119 pod Sarbinowem (Zorndorf). Zgin\u0119\u0142o 11 tys. Prusak\u00f3w i 20 tys. Rosjan \u2014 by\u0142a to jedna z najkrwawszych bitew stulecia, o czym ju\u017c niejednokrotnie pisali\u015bmy, informuj\u0105c o poszukiwaniach \u015blad\u00f3w tej bitwy podejmowanych przez Stowarzyszenie Templum. Kolejn\u0105, znaczn\u0105 bitw\u0105 by\u0142o starcie pod Kunowicami (Kunersdorf), gdzie przeciwko 50-tysi\u0119cznej armii Fryderyka stan\u0119\u0142o 79 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy z armii rosyjskiej i austriackiej. Tym razem si\u0142y pruskiej piechoty wykrwawi\u0142y si\u0119 na pozycjach rosyjsko-austriackich, armia pruska rozpierzch\u0142a si\u0119. Kolejne lata to kolejne starcia i bitwy – a\u017c nadchodzi rok 1761…<\/p>\n

Jeszcze przed zimow\u0105 przerw\u0105 operacyjn\u0105 Rosjanie zdobyli Ko\u0142obrzeg. Przypomnijmy, \u017ce by\u0142 to grudzie\u0144 1761 rok. W r\u0119kach kr\u00f3la Prus pozosta\u0142y jedynie g\u0142\u00f3wne, silne miasta-twierdze: Wroc\u0142aw, Brzeg, Nysa, Ko\u017ale i G\u0142og\u00f3w. Sytuacja by\u0142a ci\u0119\u017cka, Fryderykowi pozosta\u0142o 35 tys. \u017co\u0142nierzy. Pewien by\u0142 swojej kl\u0119ski – oskar\u017ca\u0142 sam siebie „grabarzem Prus”. I nag\u0142y cud przywr\u00f3ci\u0142 si\u0142y i zdrowie Fryderykowi: 5 stycznia 1762 roku po d\u0142ugiej chorobie zmar\u0142a caryca El\u017cbieta, najwi\u0119ksza obok Marii Teresy nieprzyjaci\u00f3\u0142ka Fryderyka. Kr\u00f3l pruski nazwa\u0142 to wydarzenie „cudem Domu Brandenburskiego”. Na tron wszed\u0142 Piotr III, jak ju\u017c wspomnieli\u015bmy – jego wielki zwolennik. Fryderyk dostaje wiatru w \u017cagle, car Piotr uwalnia je\u0144c\u00f3w, razem atakuj\u0105 \u015al\u0105sk, broniony przez 80 tys. Austriak\u00f3w.<\/p>\n

Wszystko jednak sko\u0144czy\u0142o si\u0119 9 lipca 1762 roku.\u00a0 Petersburski zamach pa\u0142acowy pod wodz\u0105 ma\u0142\u017conki Piotra Katarzyny, obali\u0142 propruskiego cara. Caryca Katarzyna nie by\u0142a zwolenniczk\u0105 Fryderyka – w ka\u017cdej chwili mog\u0142a powr\u00f3ci\u0107 do koalicji antypruskiej. Fryderyk II przekupuje genera\u0142a Czernyszewa, by ten nie spieszy\u0142 si\u0119 z powrotem wojsk rosyjskich do Polski. Dzi\u0119ki temu Fryderyk, w niewielkiej bitwie pod Burkatowem, pokonuje Austriak\u00f3w. Czernyszew za swoje post\u0119powanie otrzymuje od kr\u00f3la Prus szpad\u0119 wysadzan\u0105 brylantami. Ostatni akord dzia\u0142a\u0144 na \u015al\u0105sku to odbicie \u015awidnicy. Fryderyk maszeruje do Saksonii, natomiast jego genera\u0142owie pokonuj\u0105 armi\u0119 Austrii i Rzeszy w bitwie pod Freibergiem. By\u0142a to ostatnia bitwa Wojny Siedmioletniej w Europie.<\/p>\n

Francuzi ponosili ci\u0105g\u0142e pora\u017cki w wojnie z Angli\u0105 w koloniach i na morzach – chcieli wi\u0119c uzyska\u0107 pok\u00f3j. Caryca Katarzyna nie chcia\u0142a wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 ani z Prusami, ani z Austri\u0105 – wola\u0142a podj\u0105\u0107 rozmowy pokojowe. Pok\u00f3j paryski podpisany mi\u0119dzy Francj\u0105 a Wielk\u0105 Brytani\u0105 pozbawi\u0142 Francj\u0119 z\u0142udze\u0144 co do pot\u0119gi kolonialnej, ale wzmocni\u0142 pot\u0119g\u0119 morsk\u0105 Anglii. Pok\u00f3j podpisany 15 lutego 1763 w Hubertsburgu zwraca\u0142 Saksoni\u0119 w r\u0119ce Augusta III, cesarzowa Austrii Maria Teresa uznawa\u0142a posiadanie \u015al\u0105ska przez Prusy, natomiast Fryderyk zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 do poparcia syna cesarzowej, J\u00f3zefa II, na cesarza niemieckiego.<\/p>\n

Jaki zatem ostatecznie by\u0142 efekt wojny siedmioletniej w Europie?\u00a0<\/strong><\/p>\n

Na kontynencie europejskim zaanga\u017cowa\u0142o si\u0119 w ni\u0105 8 g\u0142\u00f3wnych pa\u0144stw europejskich. Wielka Brytania: ze wsparciem Portugalii w walkach na morzu; Prusy, Austria, Francja – marz\u0105ca o pot\u0119dze kolonialnej, Rosja, Szwecja – z nieustaj\u0105c\u0105 nadziej\u0105 na przej\u0119cie Pomorza – oraz Hiszpania. W efekcie wojny Anglia wzmocni\u0142a swoj\u0105 pot\u0119g\u0119 kolonialn\u0105, Francuzi stracili wiele swoich zamorskich terytori\u00f3w, Prusy wzmocni\u0142y swoj\u0105 pozycj\u0119, natomiast Rosja odnotowa\u0142a znaczny wzrost swojej warto\u015bci w sytuacji politycznej \u00f3wczesnej Europy. W starciu z Prusami odgrywa\u0142a znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w ka\u017cdym z etap\u00f3w tej wojny: najpierw, za panowania carycy El\u017cbiety jako sojusznik Austrii, za panowania Piotra III jako zwolennik Prus, a za panowania carycy Katarzyny: jako rozjemca.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a historyczne podaj\u0105, \u017ce w czasie wojny armia pruska straci\u0142a ok. 200 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy. Zniszczony \u015al\u0105sk, Prusy Wschodnie, Pomorze, Brandenburgia. A jednak to Prusy uchodz\u0105 za najwi\u0119kszego wygranego tej wojny: obroni\u0142y \u015al\u0105sk i zmusi\u0142y Mari\u0119 Teres\u0119 do rezygnacji ze stara\u0144 o odzyskanie \u015al\u0105ska.<\/p>\n

Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w by\u0142a teoretycznie krajem neutralnym – niemniej ze wzgl\u0119du na obszar dzia\u0142a\u0144 wojennych trudno stwierdzi\u0107, \u017ce wojna ta nie mia\u0142a wp\u0142ywu na \u00f3wczesn\u0105 Polsk\u0119. To na terenie obecnych ziem polskich toczy\u0142y si\u0119 przemarsze wojsk, zakwaterowania, fa\u0142szerstwa monet, przymusowe zaopatrzenia wojsk.<\/p>\n

Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych Fryderyk II postanowi\u0142 nie tylko zaniecha\u0107 wszelkich wojen, ale tak\u017ce odbudowa\u0107 to, co zniszczy\u0142y dzia\u0142ania wojenne, czyli gospodark\u0119 i armi\u0119. Zawarty dwa lata p\u00f3\u017aniej sojusz z Rosj\u0105 umo\u017cliwi\u0142 uratowanie Prus i ich odbudow\u0119. Sam Fryderyk, jako kr\u00f3l – filozof, pozostawi\u0142 po sobie wiele pisanych dokument\u00f3w, z kt\u00f3rych wywnioskowa\u0107 mo\u017cemy, jakim sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce nazywano go „Alte Fritz – Stary Fryc, cho\u0107 w momencie zako\u0144czenia wojny mia\u0142 51 lat. [3]<\/a><\/p>\n

Znaj\u0105c \u00f3wczesny zarys historyczny, warto spojrze\u0107 na ko\u0142obrzeski motyw tej wojny. Czy w \u015bwietle opisanych wy\u017cej wydarze\u0144, wielkich bitew l\u0105dowych i morskich, czy starcie pod Ko\u0142obrzegiem mia\u0142o jakiekolwiek znaczenie\u2026? <\/em><\/strong><\/p>\n

Teoretycznie bitwa o prusk\u0105 Twierdz\u0119 Colberg [4]<\/a> \u00a0by\u0142a epizodem tej wojny, Ko\u0142obrzeg by\u0142 zaliczany do mniejszych twierdz. Jednak ze wzgl\u0119du na swoje nadmorskie po\u0142o\u017cenie, Rosjanie, sprzymierzeni ze Szwedami, chcieli zorganizowa\u0107 baz\u0119 dla swojej floty. Najs\u0142abszym odcinkiem obrony by\u0142 port \u2013 znajdowa\u0142 si\u0119 tu tylko szaniec M\u00fcnde. Uzbrojeniem tej nadmorskiej twierdzy by\u0142o 130 dzia\u0142 i 14 mo\u017adzierzy, garnizon wraz z batalionem mieszcza\u0144skim liczy\u0142 niewiele ponad tysi\u0105c \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my na chwil\u0119 do sytuacji z \u00a031 grudnia 1757 roku: kiedy wojska rosyjskie wesz\u0142y do Kr\u00f3lewca, po wcieleniu Prus Wschodnich do Rosji, komendantem tej cytadeli by\u0142 Sigismund von der Heyde. Nie chcia\u0142 jednak by\u0107 poddanym rosyjskim, dlatego opu\u015bci\u0142 Kr\u00f3lewiec. Fryderyk II mianowa\u0142 go komendantem twierdzy Colberg, gdzie rozs\u0105dnie i w przemy\u015blany spos\u00f3b broni\u0142 twierdzy przez ca\u0142y czas obl\u0119\u017cenia Rosjan do 1761 roku. Ukaza\u0142 to ju\u017c w pierwszym obl\u0119\u017ceniu w 1758 roku, kiedy to sze\u015bciotysi\u0119czny oddzia\u0142 rosyjski, pod dow\u00f3dztwem gen. Palmbacha (wg innych \u017ar\u00f3de\u0142: Palmenbacha), stawi\u0142 si\u0119 w Zieleniewie. Genera\u0142 uwa\u017ca\u0142, ze twierdz\u0119 nale\u017cy pr\u00f3bowa\u0107 zdoby\u0107 z marszu. Bez trudu zaj\u0105\u0142 port, dzielnic\u0119 portow\u0105 i zacz\u0105\u0142 ostrza\u0142 miasta, wys\u0142a\u0142 parlamentariuszy z \u017c\u0105daniem poddania twierdzy. Heyde jednak nie da\u0142 si\u0119 nabra\u0107 na sztuczki Palmbacha, wskutek czego \u00a0Rosjanie wycofali si\u0119 do Go\u015bcina.<\/p>\n

Anglik w carskiej s\u0142u\u017cbie, genera\u0142 Wiliam Fermor, zgani\u0142 za to Palmbacha i nakaza\u0142 powr\u00f3t do twierdzy, daj\u0105c jednocze\u015bnie wsparcie: 15 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy. Za pomoc\u0105 budowy paraleli oraz sap\u00f3w zbli\u017cono si\u0119 do twierdzy \u2013 jednak to obl\u0119\u017cenie nie przynios\u0142o Rosjanom zwyci\u0119stwa. Wojska wycofa\u0142y si\u0119 29 pa\u017adziernika w kierunku Karlina.<\/p>\n

Drugie obl\u0119\u017cenie to ekspedycja morsko \u2013 l\u0105dowa w 1760 roku, pod dow\u00f3dztwem gen. Miszukowa. Wyobra\u017acie sobie, drodzy Czytelnicy, na ma\u0142ej redzie ko\u0142obrzeskiego portu flot\u0119 20 okr\u0119t\u00f3w liniowych, na czele z pot\u0119\u017cnym tr\u00f3jpok\u0142adowym okr\u0119tem Dymitr Rostowski<\/em>. Ten flagowy okr\u0119t mia\u0142 100 armat! Pozosta\u0142e okr\u0119ty, w tym tak\u017ce pi\u0119\u0107 tr\u00f3jpok\u0142adowych, uzbrojonych by\u0142o w 86 armat ka\u017cdy, 3 fregaty, i 3 galery bombarduj\u0105ce \u2013 ka\u017cda wyposa\u017cona w dwa ci\u0119\u017ckie mo\u017adzierze. \u0141\u0105cznie na wszystkich okr\u0119tach by\u0142o 1574 dzia\u0142 i mo\u017adzierzy. Do tego dodajmy kilkadziesi\u0105t statk\u00f3w transportowych oraz eskadr\u0119 szwedzk\u0105, z\u0142o\u017con\u0105 z sze\u015bciu okr\u0119t\u00f3w liniowych, dw\u00f3ch fregat i kilku mniejszych jednostek p\u0142ywaj\u0105cych. Drog\u0105 l\u0105dow\u0105 przybywaj\u0105 dragoni i kozacy w sile 1300 \u017co\u0142nierzy. W toku dzia\u0142a\u0144 Rosjanie zaj\u0119li port, genera\u0142 Miszukow chc\u0105c sprawi\u0107 prezent imieninowy carycy El\u017cbiecie, wzywa do poddania twierdzy. Jednak w odsieczy przybywa genera\u0142 Paul von Werner, stacjonuj\u0105cy w G\u0142ogowie. Trzyna\u015bcie dni po otrzymaniu wezwania pierwsze szwadrony huzar\u00f3w docieraj\u0105 do obl\u0119\u017conej twierdzy i ju\u017c 18 wrze\u015bnia pod Zieleniewem staczaj\u0105 potyczk\u0119 z Rosjanami. Nast\u0119pnego dnia Rosjanie si\u0119 wycofuj\u0105, 23 wrze\u015bnia odp\u0142ywaj\u0105 wszystkie okr\u0119ty. Twierdza ponios\u0142a niewielkie straty w ludziach, natomiast genera\u0142 Werner zosta\u0142 okrzykni\u0119ty bohaterem narodowym, nadano mu przydomek Liberator Pomeraniae<\/em> (Wyzwoliciel Pomorza). Odsiecz Ko\u0142obrzegu wykonana przez Wernera nale\u017ca\u0142a do najbardziej b\u0142yskotliwych czyn\u00f3w bojowych wojny siedmioletniej. W poezji pojawia si\u0119 dedykowana genera\u0142owi Pie\u015b\u0144 nimfy Pars\u0119ty, Fryderyk II wybija na cz\u0119\u015b\u0107 obu bohater\u00f3w: Heydego i Wernera pami\u0105tkowy medal z ich podobiznami, i postaci\u0105 nimfy Pars\u0119ty na rewersie. Obydwa medale mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 w zbiorach Muzeum Patria Colbergiensis,<\/strong> mieszcz\u0105cego si\u0119 w podziemiach ko\u0142obrzeskiego ratusza.<\/p>\n

Trzecie obl\u0119\u017cenie rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 w sierpniu 1761 roku. Jak ju\u017c informowali\u015bmy niejednokrotnie, tym razem broni si\u0119 nie tyle twierdza, co ob\u00f3z warowny pod dow\u00f3dztwem ksi\u0119cia Fryderyka Eugeniusza Wirtemberskiego. Korpus jego liczy\u0142 ponad 12 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy, przewa\u017cnie kawalerii. Teren linii obrony rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 od wzg\u00f3rza za Zieleniewem do Ko\u0142obrzeskiego Lasu. Oficerowie mieszkali w sza\u0142asach, \u017co\u0142nierze w ziemiankach, wzd\u0142u\u017c linii obrony usypano sza\u0144ce[5]<\/a>.<\/p>\n

Jednak w tym obl\u0119\u017ceniu Rosjanami dowodzi nie kto inny, jak genera\u0142 Piotr Rumiancew.<\/strong> I tej postaci warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 chwil\u0119 uwagi.<\/p>\n

Podczas przygotowa\u0144 Rosji do udzia\u0142u w wojnie siedmioletniej pocz\u0105tkowo m\u0142ody genera\u0142 musia\u0142 ogranicza\u0107 si\u0119 do przyjmowania rekrut\u00f3w i rozwi\u0105zywania drobnych problem\u00f3w administracyjnych i gospodarczych. W pa\u017adzierniku 1756 r. powierzono mu sformowanie pi\u0119ciu regiment\u00f3w jednocze\u015bnie. Przygotowuj\u0105c swoje oddzia\u0142y, Rumiancew wyrusza z nimi do Prus Wschodnich w sk\u0142adzie armii feldmarsza\u0142ka Apraksina. Ju\u017c w tym czasie Rumiancew ujawnia cechy dow\u00f3dcy, kt\u00f3ry potrafi dog\u0142\u0119bnie zrozumie\u0107 otoczenie, zorganizowa\u0107 podleg\u0142e mu jednostki, dba\u0107 o ich codzienne \u017cycie. Opublikowane dokumenty \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce Rumiancew dba\u0142 o rozpoznanie przepraw, interesowa\u0142 si\u0119 stanem dr\u00f3g na trasie przemarszu wojsk, dost\u0119pno\u015bci\u0105 miejscowych zasob\u00f3w \u017cywno\u015bciowych i paszowych itd. Rumiancew szczeg\u00f3lnie du\u017c\u0105 wag\u0119 przyk\u0142ada\u0142 do \u017cycia \u017co\u0142nierza. Wprowadzi\u0142 nowe metody jak najbardziej racjonalnego dostosowywania niewygodnego sprz\u0119tu poprzez inne mocowanie torby na granaty czy zniesienie poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w ekwipunku. Chocia\u017c Rumiancew dowodzi\u0142 brygad\u0105 w armii Apraksina i bardzo skutecznie zaprezentowa\u0142 si\u0119 w bitwie pod Gross-J\u00e4gersdorf (atak jego pu\u0142k\u00f3w przez las by\u0142 decyduj\u0105cy dla pokonania armii pruskiego genera\u0142a), to w raportach naczelnego dow\u00f3dcy nazwisko Rumiancewa pojawia si\u0119 tylko raz. T\u0119 okoliczno\u015b\u0107 mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107 jedynie tym, \u017ce do\u015bwiadczony w dworskich intrygach Apraksin widzia\u0142 w Rumiancewie powa\u017cnego rywala, kt\u00f3ry posiada\u0142 poza umiej\u0119tno\u015bciami wojskowymi r\u00f3wnie\u017c du\u017c\u0105 sie\u0107 kontakt\u00f3w dworskich.<\/p>\n

Dlatego zar\u00f3wno Apraksin, jak i jego nast\u0119pca, genera\u0142 Fermor, tuszowali sukcesy m\u0142odego utalentowanego dow\u00f3dcy i starali si\u0119 stworzy\u0107 dla niego takie otoczenie, w kt\u00f3rym by\u0142by niewidoczny.<\/p>\n

W czasie letniej kampanii 1758 roku dywizja Rumiancewa mia\u0142a chroni\u0107 g\u0142\u00f3wne si\u0142y armii rosyjskiej przed atakiem wroga z Pomorza. We wrze\u015bniu 1758 r. g\u0142\u00f3wne si\u0142y rosyjskie rozpocz\u0119\u0142y wypraw\u0119 na Pomorze. Oddzia\u0142 Rumiancewa, kt\u00f3ry je os\u0142ania\u0142, zosta\u0142 zaatakowany przez Prusak\u00f3w i to by\u0142 pierwszy powa\u017cny sprawdzian umiej\u0119tno\u015bci Rumiancewa w samodzielnym kierowaniu dzia\u0142aniami bojowymi ca\u0142ego ugrupowania. W kwietniu 1759 roku Rumiancew obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo nad 2. dywizj\u0105, sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z dwunastu pu\u0142k\u00f3w piechoty i sze\u015bciu pu\u0142k\u00f3w kawalerii. Przed tym du\u017cym zgrupowaniem Fermor, jak w poprzednim roku, stawia zadanie drugorz\u0119dne \u2014 os\u0142ania\u0107 granice Prus Wschodnich. Aby ostatecznie wytr\u0105ci\u0107 Rumiancewowi inicjatyw\u0119, g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy wi\u0105\u017ce go szeregiem drobnych instrukcji, kt\u00f3re wymaga\u0142y prowadzenia wy\u0142\u0105cznie dzia\u0142a\u0144 defensywnych. Wkr\u00f3tce jednak, na stanowisko g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cego zamiast Fermora zosta\u0142 mianowany Piotr Siemionowicz Sa\u0142tykow<\/b>, kt\u00f3ry, oceniaj\u0105c umiej\u0119tno\u015bci dow\u00f3dcze Rumiancewa, zacz\u0105\u0142 go wykorzystywa\u0107 na odpowiedzialnych stanowiskach w wojsku w terenie.<\/p>\n

Rumiancew bra\u0142 udzia\u0142 w najwi\u0119kszej bitwie wojny siedmioletniej \u2013 pod Kunersdorfem (1 sierpnia 1759 r.) Sa\u0142tykow, wysoko ceni\u0105c zdolno\u015bci Rumiancewa, powierzy\u0142 mu po Kunersdorfie samodzielne prowadzenie negocjacji z alianckim g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cym austriackim, genera\u0142em Daunem w sprawie koordynacji dzia\u0142a\u0144 armii austriackiej i rosyjskiej. Negocjacje zako\u0144czy\u0142y si\u0119 niepowodzeniem, poniewa\u017c Austriacy starali si\u0119 wykorzystywa\u0107 si\u0142y Rosjan wy\u0142\u0105cznie we w\u0142asnych interesach i sami nie zapewniali im odpowiedniego wsparcia. Oczywi\u015bcie propozycje dalszych dzia\u0142a\u0144 przedstawione przez Dauna okaza\u0142y si\u0119 nie do przyj\u0119cia dla rosyjskiego dow\u00f3dztwa.<\/p>\n

Oburzony bezczynno\u015bci\u0105 austriackiego wielkiego dow\u00f3dcy, Sa\u0142tykow, nie chc\u0105c marnowa\u0107 si\u0142 i \u015brodk\u00f3w w interesie Austriak\u00f3w, kt\u00f3rzy nie udzielali \u017cadnej pomocy rosyjskim wojskom, zrezygnowa\u0142 z jakichkolwiek aktywnych plan\u00f3w. Wojna dla Rosjan trwa\u0142a prawie trzy lata. R\u00f3\u017cnice zda\u0144 mi\u0119dzy cz\u0142onkami koalicji doprowadzi\u0142y do tego, \u017ce dzia\u0142ania wojenne na Pomorzu, w Brandenburgii i na \u015al\u0105sku ograniczy\u0142y si\u0119 do wyprawy berli\u0144skiej, nieudanego obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu i bezowocnego ataku na Wroc\u0142aw. Chocia\u017c projekt zdobycia Berlina zosta\u0142 opracowany przez Rumiancewa, nowy g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy Buturlin, wyznaczony na miejsce chorego Sa\u0142tykowa, nie zaanga\u017cowa\u0142 Rumiancewa w t\u0119 ekspedycj\u0119. Zdobycie Berlina w kampanii 1760 roku by\u0142o wspania\u0142ym zwyci\u0119stwem wojsk rosyjskich.<\/p>\n

Wykorzystuj\u0105c nasta\u0142e na froncie uspokojenie, Rumiancew pisze 'Instrukcj\u0119’, kt\u00f3ra stanowi zbi\u00f3r wskaz\u00f3wek dotycz\u0105cych s\u0142u\u017cby liniowej, garnizonowej, wewn\u0119trznej oraz cz\u0119\u015bciowo bojowej. Warto\u015b\u0107 tego dokumentu polega przede wszystkim na wskazaniach Rumiancewa dotycz\u0105cych poszczeg\u00f3lnych przepis\u00f3w s\u0142u\u017cby wojskowej. Rumiancew na nowo interpretuje kwestie organizacji i \u017cycia oboz\u00f3w, budowy transportu itp. W 1761 roku dow\u00f3dztwo podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o rozpocz\u0119ciu aktywnych dzia\u0142a\u0144 na Pomorzu, przede wszystkim przeciwko Ko\u0142obrzegowi, kt\u00f3ry stanowi\u0142 wa\u017cny punkt strategiczny. Wykonanie tego zadania powierzono Rumiancewowi.<\/p>\n

Otrzymuj\u0105c zadanie zdobycia twierdzy, Rumiancew przedstawi\u0142 g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cemu sw\u00f3j plan obl\u0119\u017cenia. Buturlin uzna\u0142 plan za s\u0142uszny, ale z powodu swojego niezdecydowania, mimo obecno\u015bci wystarczaj\u0105cych si\u0142, d\u0142ugo nic nie zrobi\u0142 dla jego realizacji. Prusacy wykorzystali prawie dwumiesi\u0119czny brak aktywnych dzia\u0142a\u0144 ze strony Rosjan i umocnili twierdz\u0119, tworz\u0105c bezpo\u015brednio przy niej ufortyfikowany ob\u00f3z.<\/p>\n

W lipcu 1761 roku eskadra kontradmira\u0142a Polja\u0144skiego przyby\u0142a do R\u00fcgenwaldu z grup\u0105 desantow\u0105, a korpus Rumiancewa zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do twierdzy od strony l\u0105du. Umocnienia Ko\u0142obrzegu wzmacnia\u0142y naturalne przeszkody: trudne do przebycia bagna, rzeka Pars\u0119ta i p\u0142ytkie potoki, kt\u00f3re wylewa\u0142y podczas deszczu. Aby obl\u0119\u017cenie zako\u0144czy\u0142o si\u0119 sukcesem, konieczne by\u0142o zablokowanie Ko\u0142obrzegu od strony morza. Oblegaj\u0105cy musieli r\u00f3wnie\u017c uwzgl\u0119dni\u0107 konieczno\u015b\u0107 odparcia wojsk pruskich, kt\u00f3re mog\u0142yby odblokowa\u0107 Ko\u0142obrzeg od strony l\u0105du. Jak pokaza\u0142 dalszy przebieg obl\u0119\u017cenia, korpus Rumiancewa musia\u0142 w\u0142o\u017cy\u0107 du\u017co wysi\u0142ku w t\u0119 walk\u0119. Dla Rumiancewa prowadzenie dzia\u0142a\u0144 wojennych przeciwko twierdzy by\u0142o utrudnione przez ingerencj\u0119 g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cego w jego dzia\u0142ania. Buturlin, nie chc\u0105c ryzykowa\u0107, preferowa\u0142 pasywny spos\u00f3b dzia\u0142ania i w zwi\u0105zku z tym prawie wcale nie udzieli\u0142 Rumiancewowi wsparcia.<\/p>\n

Przy opracowywaniu planu zdobycia twierdzy Rumiancew przede wszystkim uwzgl\u0119dni\u0142 b\u0142\u0119dy pope\u0142nione przez rosyjskie dow\u00f3dztwo podczas obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu \u00a0w 1758 i 1760 roku. Polega\u0142y one na tym, \u017ce w pierwszym przypadku Rosjanie nie posiadali floty, a w drugim: okr\u0119ty znajdowa\u0142y si\u0119 w takiej odleg\u0142o\u015bci od twierdzy, \u017ce ogie\u0144 artylerii okr\u0119towej nie m\u00f3g\u0142 wyrz\u0105dzi\u0107 jej szkody. Na propozycj\u0119 Rumiancewa statki rosyjskiej eskadry zbli\u017cy\u0142y si\u0119 blisko brzegu. Blokada od strony morza by\u0142a na tyle skuteczna, \u017ce Prusakom uda\u0142o si\u0119 tylko raz wprowadzi\u0107 do twierdzy kilka statk\u00f3w z \u017cywno\u015bci\u0105. Rumiancew przeprowadzi\u0142 obl\u0119\u017cenie, opieraj\u0105c si\u0119 na stopniowym zbli\u017caniu si\u0119 okop\u00f3w do twierdzy, sukcesywnym zdobywaniu poszczeg\u00f3lnych stanowisk ufortyfikowanego obozu, bombardowaniu z l\u0105du i morza oraz \u015bcis\u0142ej blokadzie otoczonego garnizonu. Ponadto Rumiancew, znaj\u0105c b\u0142\u0119dy Palmenbacha i Demidowa podczas obl\u0119\u017cenia twierdzy \u00a0w latach 1758 i 1760, przeznaczy\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 si\u0142 do odpierania atak\u00f3w z zewn\u0105trz.<\/p>\n

Sytuacja pod Ko\u0142obrzegiem by\u0142a trudna, a Rumiancew wiedzia\u0142, \u017ce dzia\u0142aj\u0105c wed\u0142ug schemat\u00f3w znanych wrogowi, nie odniesie sukcesu. Dlatego 24 czerwca 1761 r. Rumiancew nakaza\u0142 Eropkinowi przeszkolenie wojska do dzia\u0142ania w kolumnach, co by\u0142o sprzeczne z og\u00f3lnie przyj\u0119t\u0105 w Europie Zachodniej taktyk\u0105 liniow\u0105. Przyby\u0142e drog\u0105 morsk\u0105 pu\u0142ki piechoty okaza\u0142y si\u0119 nieprzygotowane do walki jako samodzielne jednostki, dlatego Rumiancew, r\u00f3wnie\u017c wbrew tradycji, przydzieli\u0142 je do pu\u0142k\u00f3w korpusu obl\u0119\u017cniczego. W celu prowadzenia wojny w lesistych terenach bagnistych, a tak\u017ce dla wzmocnienia mobilnych lekkich oddzia\u0142\u00f3w, Rumiancew wyda\u0142 rozkaz podporucznikowi Millerowi, aby sformowa\u0142, uzbroi\u0142 i wyszkoli\u0142 dwa lekkie bataliony strzelc\u00f3w. Aby zapewni\u0107 szybko\u015b\u0107 poruszania si\u0119 tych oddzia\u0142\u00f3w, sprz\u0119t i umundurowanie zosta\u0142y odci\u0105\u017cone, a \u017co\u0142nierze zostali przeszkoleni w dzia\u0142aniach skrytych i z zaskoczenia. Mimo udanego odparcia ofensywy oddzia\u0142u gen. Wernera i kapitulacji Prusak\u00f3w \u00a0w Trzebiatowie, sytuacja we wrze\u015bniu i pa\u017adzierniku by\u0142a niekorzystna dla oblegaj\u0105cych. Na posiedzeniu rady wojskowej korpusu niekt\u00f3rzy oficerowie sztabowi, a nawet najlepsi genera\u0142owie Rumiancewa, Eropkin, Leontiew i Brandt, twierdzili, \u017ce Ko\u0142obrzegu nie da si\u0119 zdoby\u0107. Argumentowali, \u017ce nawet gdyby uda\u0142o si\u0119 tego dokona\u0107, utrzymanie twierdzy zim\u0105 by\u0142oby niemo\u017cliwe z powodu trudno\u015bci w zaopatrzeniu w \u017cywno\u015b\u0107 i pasz\u0119.<\/p>\n

Bior\u0105c pod uwag\u0119 zaistnia\u0142\u0105 sytuacj\u0119, rada podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o zniesieniu obl\u0119\u017cenia. Rumiancew nie zgodzi\u0142 si\u0119 jednak z opini\u0105 rady i zdecydowa\u0142 si\u0119 kontynuowa\u0107 obl\u0119\u017cenie. Na pocz\u0105tku dow\u00f3dztwo sprzeciwia\u0142o si\u0119 ofensywnemu planowi Rumiancewa, a g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy nawet bezpo\u015brednio pisa\u0142 do Rumiancewa, \u017ce „nie ma czasu my\u015ble\u0107 o zdobyciu Kolberga<\/em>„. Jednak wkr\u00f3tce, w dekrecie z 15 pa\u017adziernika 1761 r. zalecono kontynuowanie obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu, poniewa\u017c w przeciwnym razie Prusy b\u0119d\u0105 mog\u0142y przerzuca\u0107 wojska z Pomorza wed\u0142ug w\u0142asnych \u017cycze\u0144. Chc\u0105c doda\u0107 otuchy energicznemu dow\u00f3dcy, dow\u00f3dztwo informowa\u0142o Rumiancewa: „Nie wysy\u0142asz swojej s\u0142u\u017cby tylko po to, aby spe\u0142ni\u0107 prosty obowi\u0105zek, ale raczej po to, aby twoje imi\u0119 i zas\u0142ugi by\u0142y niezapomniane, a dlatego masz to samo zdanie co my, \u017ce nie odrzucaj\u0105c z g\u00f3ry wszelkich trudno\u015bci i obaw, widzisz jednocze\u015bnie, jakie s\u0105 mo\u017cliwo\u015bci i korzy\u015bci, a widz\u0105c to wszystko, zmierz to i pokonaj pierwsze, a innymi si\u0119 pos\u0142u\u017c<\/em>„.<\/p>\n

Zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z trudno\u015bci zwi\u0105zanych ze szturmem na Ko\u0142obrzeg, Rumiancew pocz\u0105tkowo ogranicza si\u0119 do wzmocnienia swojej blokady. Plan szczelnego zamkni\u0119cia nieprzyjaciela w twierdzy nie m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 zrealizowany, a oddzia\u0142 ksi\u0119cia wirtemberskiego, korzystaj\u0105c z mg\u0142y, opu\u015bci\u0142 ufortyfikowany ob\u00f3z w pobli\u017cu twierdzy. \u00a0W\u0142adze nie obwinia\u0142y Rumiancewa za t\u0119 pora\u017ck\u0119, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce z jego strony „zrobiono wszystko, co w takim przypadku nale\u017ca\u0142o i mo\u017cna by\u0142o zrobi\u0107<\/em>„.<\/p>\n

Z nadej\u015bciem zimy, zgodnie z tradycjami armii europejskich, obl\u0119\u017cenie twierdzy mia\u0142o zosta\u0107 zako\u0144czone, ale Rumiancew my\u015bla\u0142 inaczej. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce je\u015bli obl\u0119\u017conym jest ci\u0119\u017cko, to dla obleganych musi by\u0107 jeszcze trudniej po zerwaniu \u0142\u0105czno\u015bci mi\u0119dzy Ko\u0142obrzegiem a Szczecinem. Jednak dow\u00f3dca korpusu obl\u0119\u017cniczego nie zamierza\u0142 zdobywa\u0107 twierdzy tylko g\u0142odem, biernie czekaj\u0105c na jej kapitulacj\u0119. Po odci\u0119ciu wszystkich dr\u00f3g wyj\u015bcia z twierdzy przez fortyfikacje, Rumiancew przedstawi\u0142 komendantowi Kolbergu ultimatum o natychmiastowej kapitulacji.<\/p>\n

16 grudnia 1761 r. garnizon twierdzy skapitulowa\u0142 na warunkach zaproponowanych przez Rumiancewa. W dzia\u0142aniach pod Ko\u0142obrzegiem Rumiancew wykaza\u0142 si\u0119 tak\u0105 wytrwa\u0142o\u015bci\u0105 i talentem, \u017ce obl\u0119\u017cenie Kolbergu, a tak\u017ce bitwy pod Gross-J\u00e4gersdorf i Kunersdorf sta\u0142y si\u0119 najlepszym przyk\u0142adem sztuki wojennej tamtych czas\u00f3w. Ju\u017c w czasie wojny siedmioletniej Rumiancew by\u0142 zaplanowany na stanowisko g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cego armi\u0105 rosyjsk\u0105, ale do nominacji tej nie dosz\u0142o z powodu dworskich intryg. Kiedy Rosja wycofa\u0142a si\u0119 z wojny pod koniec 1761 roku, a Piotr III rozpocz\u0105\u0142 kampani\u0119 przeciwko Danii, Rumiancew zosta\u0142 mianowany dow\u00f3dc\u0105 wojsk. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w czasie wojny siedmioletniej Rumiancew nabra\u0142 pe\u0142nego kszta\u0142tu jako utalentowany dow\u00f3dca wojskowy[6]<\/a>.<\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my na chwil\u0119 do ostatnich chwil obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu. Korpus rosyjski liczy\u0142 pocz\u0105tkowo ponad 10 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy, ale wkr\u00f3tce do\u0142\u0105czy\u0142y posi\u0142ki w ilo\u015bci 24 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy i floty 121 okr\u0119t\u00f3w rosyjsko \u2013 szwedzkich. \u00a024 sierpnia rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 bombardowanie p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci twierdzy przez artyleri\u0119 okr\u0119tow\u0105, a piechota rosyjska naciera\u0142a na pruskie sza\u0144ce. Najci\u0119\u017csze walki toczy\u0142y si\u0119 o Szaniec Zielony \u2013 wzg\u00f3rze pod Niekaninem. Rosjanie zaprezentowali nowe typy dzia\u0142, kt\u00f3re bardzo interesowa\u0142y stron\u0119 prusk\u0105: chodzi o \u201ewo\u0142owe pyski\u201d, czyli pod\u0142u\u017cne pociski z tzw. sekretnej haubicy Szuwa\u0142owa.<\/p>\n

Jednak ju\u017c we wrze\u015bniu wojskom pruskim zacz\u0119\u0142o brakowa\u0107 paszy. Na pocz\u0105tku pa\u017adziernika przybywa genera\u0142 von Platen z 8 tysi\u0105cami \u017co\u0142nierzy i 26 dzia\u0142ami, zajmuj\u0105c pozycje obronne w rejonie \u00a0Prze\u0107mina, Borku i D\u017awirzyna, powi\u0119kszaj\u0105c tym samym teren ko\u0142obrzeskiego obozu warownego. \u00a0\u00a0Obu stronom konfliktu dawa\u0142y si\u0119 we znaki jesienne sztormy, warunki pogodowe, g\u0142\u00f3d, szerz\u0105ce si\u0119 choroby. Nie bez znaczenia jest motyw ucieczki ksi\u0119cia Wirtemberskiego, kt\u00f3ry nakaza\u0142 likwidacj\u0119 obozu warownego, przebicia si\u0119 przez pier\u015bcie\u0144 obronny, czym pozostawi\u0142 twierdz\u0119 w\u0142asnemu losowi. Kilkana\u015bcie dni p\u00f3\u017aniej wycofuje si\u0119 genera\u0142 Platen. Jednak ksi\u0105\u017c\u0119 otrzymuje rozkaz powrotu i 12 grudnia toczy z Rosjanami bitw\u0119 pod B\u0142otnic\u0105. Ponosi du\u017ce straty, wycofuje si\u0119, a niemal ca\u0142e przedpole twierdzy jest ju\u017c zaj\u0119te przez Rosjan. Zimowe mrozy \u015bci\u0119\u0142y wod\u0119 na terenach zalewowych i w rowach fortecznych, co czyni\u0142o sam\u0105 twierdz\u0119 bezbronn\u0105. Kapitulacja Ko\u0142obrzegu ma miejsce w dniu 16 grudnia 1761 roku. Co istotne: pu\u0142kownik Heyde z prawie 3 tysi\u0105cami swoich \u017co\u0142nierzy trafia do niewoli, kt\u00f3r\u0105 odbywa\u2026 w Kr\u00f3lewcu, w\u00f3wczas rosyjskim.<\/p>\n

Spalone okoliczne wsie: pobliskie Charzyno zosta\u0142o po raz kolejny spustoszone. Niemniej to wu w\u0142a\u015bnie mieszka\u0142 genera\u0142 Piotr Rumiancew podczas obl\u0119\u017cenia w 1761 roku. Zajmowa\u0142 plebani\u0119 ko\u015bcieln\u0105, dzi\u0119ki czemu te tereny nie zosta\u0142y zniszczone. Wiosk\u0119 spl\u0105drowali \u017co\u0142nierze rosyjscy. Pierwotny, stary las, zosta\u0142 wyci\u0119ty przez Rosjan. Szerzy\u0142y si\u0119 epidemie. Zmar\u0142o 150 os\u00f3b, w tym pastor tutejszej parafii Fiddechow. Po zako\u0144czeniu okupacji rosyjskiej przyst\u0105piono do odbudowy Charzyna, a tak\u017ce do zasiedlania kolonistami z okolic Frankfurtu nad Menem.[7]<\/a><\/p>\n

Ludno\u015b\u0107 miasta zmniejszy\u0142a si\u0119 do 4 tysi\u0119cy, uszkodzone domy w samym mie\u015bcie, zniszczona flota handlowa \u2013 to efekt dzia\u0142a\u0144 obl\u0119\u017cniczych. Okupacja Ko\u0142obrzegu przez wojska rosyjskie trwa\u0142a do 9 sierpnia 1762 roku. W tym czasie ju\u017c zwolennik pruski, car Piotr III, zosta\u0142 obalony i rz\u0105dy przej\u0119\u0142a caryca Katarzyna.<\/p>\n

W maju 1763 roku do Ko\u0142obrzegu przybywa Fryderyk Wielki. Osobi\u015bcie dzi\u0119kowa\u0142 mieszka\u0144com i \u017co\u0142nierzom za dzielno\u015b\u0107. Obiecywa\u0142 pomoc w odbudowie miasta, kt\u00f3ra w wi\u0119kszo\u015bci polega\u0142a na modernizacji twierdzy. Na rozkaz i za pieni\u0105dze pruskiego kr\u00f3la Fryderyka Wielkiego ko\u0142obrze\u017canie odbudowali wie\u015b Zieleniewo. Do mieszka\u0144c\u00f3w tej wioski trafia\u0142y zapomogi w postaci \u017cywno\u015bci, ale i ziarna na zasiew. Ponadto, osiedlano na wsi imigrant\u00f3w, a do Zieleniewa trafi\u0142y 4 rodziny (\u0142\u0105cznie 15 os\u00f3b). Na nowo dokonano podzia\u0142u ziemi, tworz\u0105c dwurz\u0119dow\u0105 wie\u015b uliczn\u0105. Odbudowywano domy i zagrody[8]<\/a>.<\/p>\n

W lipcu powraca p\u0142k Heyde z niewoli i obejmuje stanowisko dow\u00f3dcy twierdzy.<\/p>\n

Niespe\u0142na 50 lat p\u00f3\u017aniej ziemi\u0119 ko\u0142obrzesk\u0105 dotyka kolejna po\u017coga wojenna: w 1806 wybucha kolejna wojna, tym razem francusko \u2013 pruska. Ko\u0142obrzeg prze\u017cywa obl\u0119\u017cenie przez wojska napoleo\u0144skie – ale to ju\u017c zupe\u0142nie inna historia\u2026<\/p>\n

Tymczasem wsie, w kt\u00f3rych stacjonowa\u0142y wojska rosyjskie i pruskie, wracaj\u0105 do \u017cycia. Powoli miasto odbudowuje si\u0119 z po\u017cogi wojennej. Miejsca stacjonowania wojsk zostaj\u0105 zabudowywane, miejsca potyczek i bitew porastaj\u0105 traw\u0105. Na niekt\u00f3rych wyrasta nowy las. Rzeczy osobiste \u017co\u0142nierzy z obozowiska pozostaj\u0105 g\u0142\u0119boko w ziemi na d\u0142ugie lata.<\/p>\n

Mija 264 lat od tamtych wydarze\u0144. O ile bitwa pod Kunowicami doczeka\u0142a si\u0119 rzetelnego opracowania, o ile bitwa pod Sarbinowem jest przebadana i sprawdzona w terenie, o tyle wydarzenia z obl\u0119\u017cenia wojny siedmioletniej pod twierdz\u0105 Ko\u0142obrzeg maj\u0105 swoje \u017ar\u00f3d\u0142a zasadniczo jedynie w literaturze. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 eksponat\u00f3w muzealnych z tej epoki to przypadkowe znaleziska lub takie, kt\u00f3re trafi\u0142y na wystaw\u0119 za spraw\u0105 stara\u0144 prywatnych w\u0142a\u015bcicieli.<\/p>\n

Fundacja \u201eSkryptorium\u201d podj\u0119\u0142a si\u0119 terenowej weryfikacji i znalezienia \u015blad\u00f3w tamtych wydarze\u0144. Dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy z Nadle\u015bnictwem Go\u015bcino, pod nadzorem Wojew\u00f3dzkiego Konserwatora Zabytk\u00f3w i przy wsp\u00f3\u0142pracy z wieloma stowarzyszeniami, rozpocz\u0119\u0142a poszukiwania na terenie obozu warownego. Dzi\u015b, w \u015bwietle przedstawionych wy\u017cej wydarze\u0144, znaleziska te jednoznacznie nawi\u0105zuj\u0105 do tamtych czas\u00f3w, tamtego obl\u0119\u017cenia.<\/p>\n

Po otrzymaniu pozwole\u0144, dokonaniu kwerendy w dokumentach, w marcu bie\u017c\u0105cego roku poszukiwacze ruszyli w teren. Jak ju\u017c niejednokrotnie wspominali\u015bmy, \u015bci\u015ble w tej cz\u0119\u015bci naszych prac terenowych wsp\u00f3\u0142pracowali\u015bmy z grup\u0105 popularnie zwan\u0105 \u201eOposami\u201d, przy \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z weryfikuj\u0105cym nasze dzia\u0142ania archeologiem Olafem Popkiewiczem<\/strong>. To w\u0142a\u015bnie kolega Darek \u00a0Podlejski<\/strong> bada\u0142 wytypowane przez nas tereny pod k\u0105tem anomalii terenowych, za pomoc\u0105 techniki lidar. I pierwsze trafienie okaza\u0142o si\u0119 s\u0142uszne: szaniec, kt\u00f3ry skrywa\u0142 dwie kule armatnie, nie powiedzia\u0142 jeszcze ostatniego s\u0142owa. Opr\u00f3cz kul armatnich, pojawia\u0142y si\u0119 kule z broni czarnoprochowej, kule kartaczowe, a tak\u017ce guziki. Szczeg\u00f3\u0142owo opisujemy to w artykule Relikty Wojny Siedmioletniej pod Ko\u0142obrzegiem. Niesamowite pami\u0105tki (foto, wideo)<\/a><\/p>\n

Przez trzy miesi\u0105ce intensywnych prac poszukiwawczych, weryfikacji terenowej, mo\u017cemy stwierdzi\u0107 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105, \u017ce odnalezione zosta\u0142o miejsce, w kt\u00f3rym obozowali \u017co\u0142nierze. Ilo\u015b\u0107 znalezisk bezpo\u015brednio zwi\u0105zanych z tamtymi czasami nie pozostawia w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n

Po pierwsze: plakieta z torby oficerskiej grenadier\u00f3w. Jedna w ca\u0142o\u015bci, druga niestety we fragmentach. t\u0119 pierwsz\u0105 znalaz\u0142 Olaf Popkiewicz<\/strong>.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Druga plakieta, kt\u00f3ra znalaz\u0142 wsp\u00f3\u0142pracownik fundacji Ariel Ustianowski<\/strong>, niestety jest we fragmentach. Nie jeste\u015bmy w stanie na t\u0119 chwil\u0119 na sto procent potwierdzi\u0107, czy jest ona „kompletem” do tej pierwszej.\u00a0 Niemniej i tak jest cennym znaleziskiem, gdy\u017c zawiera np. metalowy „spinacz”, co wyja\u015bnia nam na przyk\u0142ad spos\u00f3b mocowania tych plakiet do torby:<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Mo\u017cliwe, \u017ce ca\u0142o\u015b\u0107 mog\u0142a wygl\u0105da\u0107 podobnie jak na tej rycinie:<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Plakieta grenadierska, kt\u00f3r\u0105 jednoznacznie mo\u017cna przypisa\u0107 do pu\u0142ku, to bardzo cenne znalezisko. Skoro jednak\u00a0 by\u0142 szaniec, musia\u0142o by\u0107 r\u00f3wnie\u017c obozowisko. Poszukiwania jego \u015blad\u00f3w zatacza\u0142y szerokie kr\u0119gi \u2013 obszar le\u015bny nie nale\u017cy do ma\u0142ych. Kolejne \u015blady znalezione podczas poszukiwa\u0144, to na przyk\u0142ad ozdobna cz\u0119\u015b\u0107 pistoletu:<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

kab\u0142\u0105k, z wybitym znakiem:<\/p>\n

\"\" \"\"<\/p>\n

tak zwana „kontrblacha”, r\u00f3wnie\u017c z wybit\u0105 punc\u0105:<\/p>\n

\"\" \"\"<\/p>\n

To znalezisko nie zosta\u0142o zidentyfikowane – jest to jakby rodzaj nabijki, z zachowanym fragmentem materia\u0142u:<\/p>\n

\"\" \"\"Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce \u00a0takie osobiste znaleziska zostaj\u0105 najd\u0142u\u017cej w pami\u0119ci. Ariel znalaz\u0142 splot guzik\u00f3w, kt\u00f3re nie tylko s\u0105 otoczone s\u0142om\u0105, ale jeszcze maj\u0105 fragment materia\u0142u. Jest to niemal potwierdzenie faktu \u017cycia w ziemiankach, o kt\u00f3rych pisali\u015bmy powy\u017cej:<\/p>\n

\"\" \"\"<\/p>\n

Podobnie osobistym znaleziskiem jest guzik z fragmentem rzemyka:<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

… czy te\u017c krzy\u017cyk, kt\u00f3ry znalaz\u0142 nasz kolega Marek. Tu prezentujemy go w zestawieniu z fragmentami ikonki podr\u00f3\u017cnej – jej replik\u0119 sprezentowa\u0142 nam kolega Darek Podlejski – znalazca fragment\u00f3w ikonki. Za replik\u0119 niezmiennie dzi\u0119kujemy:<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Znaleziono ponadto wiele klamr – zar\u00f3wno od pasa, jak i od obuwia, ponadto tak zwanych „ska\u0142ek” i wiele innych przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re potwierdzaj\u0105 \u015blady obozowiska. Podobnie gwo\u017adzie, kt\u00f3re mog\u0105 pochodzi\u0107 od namiot\u00f3w, blok o\u0142owiany wskazuj\u0105cy na mo\u017cliwo\u015b\u0107 wytapiania kul na miejscu i wiele tzw. „wytopk\u00f3w”. Same kule niekt\u00f3re mog\u0105 wskazywa\u0107 na niedok\u0142adn\u0105 i w po\u015bpiechu wykonywan\u0105 produkcj\u0119:<\/p>\n

\"9\" <\/a> <\/div> <\/div>
\"20250410_132233\" <\/a> <\/div>
\"20250410_132207\" <\/a> <\/div> <\/div> <\/div> <\/div>\n

Nie spos\u00f3b nie wspomnie\u0107 o najbardziej charakterystycznym dla „Siedmiolatki” pocisku, jakim jest fragment pocisku z sekretnej haubicy Szuwa\u0142owa:<\/p>\n

\"szuwa\u0142ow\" <\/a> <\/div> <\/div>
\"szuwa\u0142ow2\" <\/a> <\/div> <\/div> <\/div>
\"szuwa\u0142ow3\" <\/a> <\/div> <\/div> <\/div> <\/div>\n

Jednak rzecz\u0105 najbardziej najbardziej dobitnie potwierdzaj\u0105c\u0105 czasy wojny siedmioletniej s\u0105 monety.<\/span><\/p>\n

Opisuj\u0105c wydarzenia wojenne i t\u0142o historyczne, zwr\u00f3cili\u015bmy uwag\u0119 na tzw. „efraimki”. Czy mamy z nimi do czynienia r\u00f3wnie\u017c tutaj…? Znalezione w tym samym miejscu monety\u00a0 z wizerunkiem Augusta III mog\u0105, cho\u0107 oczywi\u015bcie\u00a0 nie musz\u0105, pochodzi\u0107 z produkcji skradzionymi stemplami. Niemniej jednak na uwag\u0119 zas\u0142uguje wiele innych monet, bardzo cennych, jak np. dosy\u0107 rzadki trojak carycy El\u017cbiety, bity w Kr\u00f3lewcu przez Rosjan dla okupowanych teren\u00f3w Prus podczas wojny siedmioletniej, polsko-sakso\u0144ski grosz bity w Dre\u017anie, czy te\u017c moneta – szel\u0105g gda\u0144ski Augusta III Sasa, czy te\u017c VI cz\u0119\u015b\u0107 talara Adolfa Fryderyka – kr\u00f3la Szwecji z 1761 roku:<\/p>\n

\"7ab4c6cf-335b-4ae2-b5fe-3fa9b0305f76\" <\/a> <\/div> <\/div>
\"8ea00527-364b-4be9-9df3-4da57e78b0c8\" <\/a> <\/div>
\"11\" <\/a> <\/div>
\"11a\" <\/a> <\/div> <\/div> <\/div>
\"12\" <\/a> <\/div> <\/div>
\"12a\" <\/a> <\/div>
\"14\" <\/a> <\/div> <\/div> <\/div>
\"15\" <\/a> <\/div>
\"15a\" <\/a> <\/div> <\/div>
\"16\" <\/a> <\/div> <\/div> <\/div>
\"16a\" <\/a> <\/div> <\/div>
\"17\" <\/a> <\/div> <\/div> <\/div>
\"17a\" <\/a> <\/div> <\/div> <\/div> <\/div>\n

Nie spos\u00f3b jest wymieni\u0107 wszystkie znaleziska, kt\u00f3re jednoznacznie potwierdzaj\u0105 miejsce obozowania. Jak wspomnieli\u015bmy na pocz\u0105tku: od marca znaleziono 206 guzik\u00f3w, 170 kul muszkietowych i pocisk\u00f3w, 23 klamry\/okucia, 4 kule armatnie i od\u0142amki, do tego: monety, przedmioty osobiste, odznaki grenadierskie, cz\u0119\u015bci karabinu i wiele przedmiot\u00f3w, mog\u0105cych by\u0107 pozosta\u0142o\u015bciami u\u017cytku codziennego. <\/strong>Wytypowano r\u00f3wnie\u017c miejsca, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 przybli\u017cy\u0107 tras\u0119 przemarszu od przeprawy przez Pars\u0119t\u0119. Etap pierwszy poszukiwa\u0144 miejsc obozowania, przemarszu, zosta\u0142 zamkni\u0119ty niniejsz\u0105 klasyfikacj\u0105 – wszystkie przedmioty s\u0105 odpowiednio oznaczone, zabezpieczone i b\u0119d\u0105 przedmiotem szczeg\u00f3\u0142owej analizy. Za jaki\u015b czas\u00a0 zostan\u0105 r\u00f3wnie\u017c zaprezentowane szerszej publiczno\u015bci.<\/p>\n

Przed fundacj\u0105 i jej wsp\u00f3\u0142pracownikami teraz etap szczeg\u00f3\u0142owego badania terenu, ale tak\u017ce nie ustajemy w poszukiwaniu kolejnych dowod\u00f3w na obecno\u015b\u0107 wojsk bior\u0105cych udzia\u0142 w siedmioletnim konflikcie. Za\u00a0 dotychczasow\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 dzi\u0119kujemy wszystkim, kt\u00f3rzy pomagali nam w tym trudnym, ale jak\u017ce satysfakcjonuj\u0105cym czasie. Nieustannie dzi\u0119kujemy Markowi i Renacie z „Domu Latarnika” oraz Restauracji „Fanaberia”, a tak\u017ce osobom prywatnym. Oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c ka\u017cdemu, kto nie zwa\u017caj\u0105c na warunki pogodowe oraz wszelkiego rodzaju trapi\u0105ce nas choroby by\u0142, uczestniczy\u0142 i wspiera\u0142 nasze dzia\u0142ania.<\/p>\n

Nie sk\u0142adamy broni: jeszcze jest wiele do zrobienia, to naprawd\u0119 dopiero pocz\u0105tek tej fascynuj\u0105cej podr\u00f3\u017cy. Tym bardziej, \u017ce dost\u0119pne w archiwach rosyjskich \u017ar\u00f3d\u0142a, rzucaj\u0105 nieco inne \u015bwiat\u0142o na interesuj\u0105cy nas obszar, ale do tego stopniowo b\u0119dziemy wraca\u0107 w miar\u0119 prowadzenia dalszych bada\u0144.<\/p>\n

\n

Materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe:<\/p>\n

[1]<\/a> \u0179r\u00f3d\u0142o: \u00a0Zbierajmy Monety: Efraimki<\/a><\/p>\n

[2]<\/a> \u0179r\u00f3d\u0142o:Fryderyk II \u2014 s\u0142owa i czyny (cz. II). Pierwszy rok z siedmiu | Portal historyczny Histmag.org – historia dla ka\u017cdego!<\/a><\/p>\n

[3]<\/a> Fryderyk II \u2013 s\u0142owa i czyny (cz. III). Wojna cudem wygrana | Portal historyczny Histmag.org – historia dla ka\u017cdego!<\/a><\/p>\n

[4]<\/a> Miasto-twierdza na Pomorzu Zachodnim nazywa\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas Colberg, od 1891 r. Kolberg. W roku 1780 (A. Naruszewicz) powsta\u0142a nowo\u017cytna nazwa polska Ko\u0142obrzeg od \u015bredniowiecznego \u0142aci\u0144skiego zapisu Colebrega. W j\u0119zyku polskim nazwy Ko\u0142obrzeg powszechnie zacz\u0119to u\u017cywa\u0107 dopiero od po\u0142owy XIX wieku, w zwi\u0105zku z powstaniem uzdrowiska licznie odwiedzanego przez Polak\u00f3w. W 1807 r. Polacy u\u017cywali nazwy Kolberg (za: H. Kroczy\u0144ski, Udzia\u0142 \u017co\u0142nierzy polskich w obl\u0119\u017ceniu twierdzy Colberg (Ko\u0142obrzeg) w 1807 roku<\/em>).<\/p>\n

[5]<\/a> Na podst. H. Kroczy\u0144ski \u201e11 wiek\u00f3w Ko\u0142obrzegu, t. I\u201d<\/p>\n

[6]<\/a> Na podst. \u0420\u0423\u0421\u0421\u041a\u0418\u0415 \u041f\u041e\u041b\u041a\u041e\u0412\u041e\u0414\u0426\u042b, \u041c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u044b \u043f\u043e \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0430\u0440\u043c\u0438\u0438 t. 1, Moskwa 1953r.<\/p>\n

[7]<\/a> Na podst. \u201eDzieje wsi ko\u0142obrzeskiej: Charzyno\u201d, portal miastokolobrzeg.pl<\/p>\n

[8]<\/a> Na podst. \u201eDzieje wsi ko\u0142obrzeskiej: Zieleniewo\u201d portal miastokolobrzeg.pl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

206 guzik\u00f3w, 170 kul muszkietowych i pocisk\u00f3w, 23 klamry\/okucia, 4 kule armatnie i od\u0142amki, w tym po\u0142\u00f3wka pocisku z sekretnej haubicy Szuwa\u0142owa, do tego: monety, przedmioty osobiste, odznaki grenadierskie, cz\u0119\u015bci karabinu i wiele przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re jednoznacznie wskazuj\u0105 na odnalezienie \u015blad\u00f3w po obozowisku \u017co\u0142nierzy z czas\u00f3w Wojny Siedmioletniej – to efekt…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1312,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"[]","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false},"version":2}},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-1272","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-poszukiwania-eksploracje","wpcat-2-id"],"yoast_head":"\nWojna Siedmioletnia i obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu: historia, znaleziska i ich znaczenie - Fundacja "Skryptorium"<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"206 guzik\u00f3w, 170 kul muszkietowych i pocisk\u00f3w, 23 klamry\/okucia, 4 kule armatnie i od\u0142amki, w tym po\u0142\u00f3wka pocisku z sekretnej haubicy Szuwa\u0142owa, do tego: monety, przedmioty osobiste, odznaki grenadierskie, cz\u0119\u015bci karabinu i wiele przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re jednoznacznie wskazuj\u0105 na odnalezienie \u015blad\u00f3w po obozowisku \u017co\u0142nierzy z czas\u00f3w Wojny Siedmioletniej. To efekt trzymiesi\u0119cznych zaledwie dzia\u0142a\u0144 w poszukiwaniu \u015blad\u00f3w tego konfliktu w powiecie ko\u0142obrzeskim.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Wojna Siedmioletnia i obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu: historia, znaleziska i ich znaczenie - Fundacja "Skryptorium"\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"206 guzik\u00f3w, 170 kul muszkietowych i pocisk\u00f3w, 23 klamry\/okucia, 4 kule armatnie i od\u0142amki, w tym po\u0142\u00f3wka pocisku z sekretnej haubicy Szuwa\u0142owa, do tego: monety, przedmioty osobiste, odznaki grenadierskie, cz\u0119\u015bci karabinu i wiele przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re jednoznacznie wskazuj\u0105 na odnalezienie \u015blad\u00f3w po obozowisku \u017co\u0142nierzy z czas\u00f3w Wojny Siedmioletniej. To efekt trzymiesi\u0119cznych zaledwie dzia\u0142a\u0144 w poszukiwaniu \u015blad\u00f3w tego konfliktu w powiecie ko\u0142obrzeskim.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Fundacja "Skryptorium"\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/fundacja.skryptorium\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-06-28T18:25:13+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-03-17T15:29:04+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/glowne.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"628\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"35 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/#\/schema\/person\/0619c11f0253f0047c995b74e65fbdcd\"},\"headline\":\"Wojna Siedmioletnia i obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu: historia, znaleziska i ich znaczenie\",\"datePublished\":\"2025-06-28T18:25:13+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-17T15:29:04+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/\"},\"wordCount\":7031,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/i0.wp.com\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/glowne.jpg?fit=1200%2C628&ssl=1\",\"articleSection\":[\"Aktualno\u015bci\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/\",\"url\":\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/\",\"name\":\"Wojna Siedmioletnia i obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu: historia, znaleziska i ich znaczenie - Fundacja "Skryptorium"\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/i0.wp.com\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/glowne.jpg?fit=1200%2C628&ssl=1\",\"datePublished\":\"2025-06-28T18:25:13+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-17T15:29:04+00:00\",\"description\":\"206 guzik\u00f3w, 170 kul muszkietowych i pocisk\u00f3w, 23 klamry\/okucia, 4 kule armatnie i od\u0142amki, w tym po\u0142\u00f3wka pocisku z sekretnej haubicy Szuwa\u0142owa, do tego: monety, przedmioty osobiste, odznaki grenadierskie, cz\u0119\u015bci karabinu i wiele przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re jednoznacznie wskazuj\u0105 na odnalezienie \u015blad\u00f3w po obozowisku \u017co\u0142nierzy z czas\u00f3w Wojny Siedmioletniej. To efekt trzymiesi\u0119cznych zaledwie dzia\u0142a\u0144 w poszukiwaniu \u015blad\u00f3w tego konfliktu w powiecie ko\u0142obrzeskim.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/i0.wp.com\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/glowne.jpg?fit=1200%2C628&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\/\/i0.wp.com\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/glowne.jpg?fit=1200%2C628&ssl=1\",\"width\":1200,\"height\":628},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/skryptorium.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Wojna Siedmioletnia i obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu: historia, znaleziska i ich znaczenie\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/skryptorium.org\/\",\"name\":\"Fundacja \\\"Skryptorium\\\"\",\"description\":\"Historia - archeologia - badania - eksploracja - relacje \",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/skryptorium.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/#organization\",\"name\":\"Fundacja \\\"Skryptorium\\\"\",\"url\":\"https:\/\/skryptorium.org\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"http:\/\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/skryptorium-belka-2.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/skryptorium-belka-2.jpg\",\"width\":2000,\"height\":300,\"caption\":\"Fundacja \\\"Skryptorium\\\"\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/fundacja.skryptorium\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/#\/schema\/person\/0619c11f0253f0047c995b74e65fbdcd\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/skryptorium.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/81284c5cdd4116d3e3825691f7196fedf80d6cbec978feb39e7efee98095e0d8?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/81284c5cdd4116d3e3825691f7196fedf80d6cbec978feb39e7efee98095e0d8?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/skryptorium.org\"],\"url\":\"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Wojna Siedmioletnia i obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu: historia, znaleziska i ich znaczenie - Fundacja "Skryptorium"","description":"206 guzik\u00f3w, 170 kul muszkietowych i pocisk\u00f3w, 23 klamry\/okucia, 4 kule armatnie i od\u0142amki, w tym po\u0142\u00f3wka pocisku z sekretnej haubicy Szuwa\u0142owa, do tego: monety, przedmioty osobiste, odznaki grenadierskie, cz\u0119\u015bci karabinu i wiele przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re jednoznacznie wskazuj\u0105 na odnalezienie \u015blad\u00f3w po obozowisku \u017co\u0142nierzy z czas\u00f3w Wojny Siedmioletniej. To efekt trzymiesi\u0119cznych zaledwie dzia\u0142a\u0144 w poszukiwaniu \u015blad\u00f3w tego konfliktu w powiecie ko\u0142obrzeskim.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Wojna Siedmioletnia i obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu: historia, znaleziska i ich znaczenie - Fundacja "Skryptorium"","og_description":"206 guzik\u00f3w, 170 kul muszkietowych i pocisk\u00f3w, 23 klamry\/okucia, 4 kule armatnie i od\u0142amki, w tym po\u0142\u00f3wka pocisku z sekretnej haubicy Szuwa\u0142owa, do tego: monety, przedmioty osobiste, odznaki grenadierskie, cz\u0119\u015bci karabinu i wiele przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re jednoznacznie wskazuj\u0105 na odnalezienie \u015blad\u00f3w po obozowisku \u017co\u0142nierzy z czas\u00f3w Wojny Siedmioletniej. To efekt trzymiesi\u0119cznych zaledwie dzia\u0142a\u0144 w poszukiwaniu \u015blad\u00f3w tego konfliktu w powiecie ko\u0142obrzeskim.","og_url":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/","og_site_name":"Fundacja "Skryptorium"","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/fundacja.skryptorium\/","article_published_time":"2025-06-28T18:25:13+00:00","article_modified_time":"2026-03-17T15:29:04+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":628,"url":"https:\/\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/glowne.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"admin","Szacowany czas czytania":"35 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/skryptorium.org\/#\/schema\/person\/0619c11f0253f0047c995b74e65fbdcd"},"headline":"Wojna Siedmioletnia i obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu: historia, znaleziska i ich znaczenie","datePublished":"2025-06-28T18:25:13+00:00","dateModified":"2026-03-17T15:29:04+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/"},"wordCount":7031,"publisher":{"@id":"https:\/\/skryptorium.org\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/glowne.jpg?fit=1200%2C628&ssl=1","articleSection":["Aktualno\u015bci"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/","url":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/","name":"Wojna Siedmioletnia i obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu: historia, znaleziska i ich znaczenie - Fundacja "Skryptorium"","isPartOf":{"@id":"https:\/\/skryptorium.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/glowne.jpg?fit=1200%2C628&ssl=1","datePublished":"2025-06-28T18:25:13+00:00","dateModified":"2026-03-17T15:29:04+00:00","description":"206 guzik\u00f3w, 170 kul muszkietowych i pocisk\u00f3w, 23 klamry\/okucia, 4 kule armatnie i od\u0142amki, w tym po\u0142\u00f3wka pocisku z sekretnej haubicy Szuwa\u0142owa, do tego: monety, przedmioty osobiste, odznaki grenadierskie, cz\u0119\u015bci karabinu i wiele przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re jednoznacznie wskazuj\u0105 na odnalezienie \u015blad\u00f3w po obozowisku \u017co\u0142nierzy z czas\u00f3w Wojny Siedmioletniej. To efekt trzymiesi\u0119cznych zaledwie dzia\u0142a\u0144 w poszukiwaniu \u015blad\u00f3w tego konfliktu w powiecie ko\u0142obrzeskim.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#primaryimage","url":"https:\/\/i0.wp.com\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/glowne.jpg?fit=1200%2C628&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/glowne.jpg?fit=1200%2C628&ssl=1","width":1200,"height":628},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/2025\/06\/28\/wojna-siedmioletnia-i-oblezenia-kolobrzegu-historia-znaleziska-i-ich-znaczenie\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/skryptorium.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Wojna Siedmioletnia i obl\u0119\u017cenia Ko\u0142obrzegu: historia, znaleziska i ich znaczenie"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/skryptorium.org\/#website","url":"https:\/\/skryptorium.org\/","name":"Fundacja \"Skryptorium\"","description":"Historia - archeologia - badania - eksploracja - relacje ","publisher":{"@id":"https:\/\/skryptorium.org\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/skryptorium.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/skryptorium.org\/#organization","name":"Fundacja \"Skryptorium\"","url":"https:\/\/skryptorium.org\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/skryptorium.org\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/skryptorium-belka-2.jpg","contentUrl":"http:\/\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/skryptorium-belka-2.jpg","width":2000,"height":300,"caption":"Fundacja \"Skryptorium\""},"image":{"@id":"https:\/\/skryptorium.org\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/fundacja.skryptorium\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/skryptorium.org\/#\/schema\/person\/0619c11f0253f0047c995b74e65fbdcd","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/skryptorium.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/81284c5cdd4116d3e3825691f7196fedf80d6cbec978feb39e7efee98095e0d8?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/81284c5cdd4116d3e3825691f7196fedf80d6cbec978feb39e7efee98095e0d8?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"sameAs":["http:\/\/skryptorium.org"],"url":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/author\/admin\/"}]}},"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/skryptorium.org\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/glowne.jpg?fit=1200%2C628&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_likes_enabled":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1272","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1272"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1272\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1400,"href":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1272\/revisions\/1400"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1312"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1272"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1272"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/skryptorium.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1272"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}